Μια σύντομη αναδρομή στον ορισμό και τη νοηματοδότηση της επιθετικής συμπεριφοράς ενός ατόμου απέναντι σε ένα άλλο δείχνει ότι η λέξη bullying -εκφοβισμός υπάρχει στην αγγλική γλώσσα ήδη από το 1530. Οι άνθρωποι τη χρησιμοποιούσαν για να περιγράψουν τη συμπεριφορά κάποιου που επιθυμεί να τρομάξει ή να φοβίσει ένα αδύναμο άτομο. Σύμφωνα με το Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας του Γεώργιου Μπαμπινιώτη η λέξη «εκφοβίζω» χρησιμοποιείται στη γλώσσα μας από το 1888 και αναφέρεται στην πρόκλησης φόβου σε κάποιον, κυρίως μέσω ελέγχου των αντιδράσεων του. Το 1838 ο Κάρολος Ντίκενς δημοσίευσε το έργο του Όλιβερ Τουίστ το οποίο είναι από τα πρώτα μυθιστορήματα που ασχολούνται με τον εκφοβισμό μεταξύ παιδιών και εφήβων. Το έτος 1970 αποτελεί χρονολογία ορόσημο για τη μελέτη του φαινομένου του εκφοβισμού σε παιδιά και εφήβους καθώς δημοσιεύεται η πρώτη μελέτη παγκοσμίως σχετικά με τον σχολικό εκφοβισμό από τον Νορβηγό ψυχολόγο Daniel Olweus ο οποίος και δημιούργησε το πρώτο πρόγραμμα παρέμβασης στα σχολεία για το περιορισμό του φαινομένου.Ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται ο εκφοβισμός :1. Πρόκειται για μια αρνητική ενέργεια που ασκείται σκόπιμα από ένα ή πολλά άτομα σε ένα άλλο ή άλλα άτομα, με στόχο να προκαλέσει βλάβη σε όποιον ή όποιους την υφίστανται. 2. Καμιά συμπεριφορά του θύματος δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη θυματοποίηση που υφίστανται. 3. Είναι συνήθως επαναλαμβανόμενη δεν πρόκειται για μεμονωμένο συμβάν αλλά γεγονός που συμβαίνει κατ’ επανάληψη.4. Υπάρχει ανισορροπία δύναμης ασκείται από ένα θεωρούμενο ως «ισχυρότερο» άτομο σε ένα θεωρούμενο «ασθενέστερο».5. Έχει στόχο να προκαλέσει φόβο, ανησυχία ή πόνο- ο ισχυρότερος αντλεί από την ευχαρίστηση. Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο με μορφές άμεσες ή συγκαλυμμένες.Σωματικός: χτυπήματα, τσιμπήματα, δαγκωνιές, σπρωξίματα, τρικλοποδιές, μπουνιές, τράβηγμα μαλλιών, φτυσίματα, περιορισμό με σωματικές πρακτικές.
2Λεκτικός: υβριστικές ή περιπαικτικές εκφράσεις, αγενή σχόλια, ειρωνείες, σαρκαστικές εκφράσεις, κοροϊδίες, παρατσούκλια.Μορφές κακοποίησηςΑπειλή /εξαναγκασμός: είναι η πιο επικίνδυνη και πιο δύσκολη να αναγνωριστεί.. ο φόβος των αντιποίνων κάνει τα θύματα να σιωπούν και να μην την καταγγέλλουν.Αρπαγή/καταστροφή πραγμάτων: η επιθετικότητα δεν έχει στόχο την πρόκληση βλάβης στο ίδιο το θύμα αλλά επιδιώκει να προκαλέσει φθορά στην ατομική ιδιοκτησία του.Φυλετικός: η διαφορετικότητα του θύματος είναι αυτή που το στοχοποιεί και ο εκφοβισμός αποσκοπεί στον στιγματισμό του. ( καταγωγή, εθνικότητα, χρώμα δέρματος, θρησκεία, οικονομική-κοινωνική κατάσταση, αναπηρία, σεξουαλική ταυτότητα.Σεξουαλικός: ανεπιθύμητο άγγιγμα, υβριστικά σεξουαλικά παρατσούκλια, προσβλητικά μηνύματα.Κοινωνικός αποκλεισμός: αποκλεισμός του ατόμου από την ομάδα το παιχνίδι κλπ. , μέσω διάδοσης φημών , ψευδών ειδήσεων με σκοπό να βλάψουν την κοινωνική λειτουργικότητα του. ( ιδιαίτερα συχνός στα κορίτσια της εφηβικής ηλικίας)Ηλεκτρονικός: αποκάλυψη ευαίσθητων και προσωπικών πληροφοριών, , αποστολή μηνυμάτων με χυδαίο ή απειλητικό περιεχόμενο. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε στιγμή, ταχύτατα και συχνά είναι δύσκολος ή αδύνατος ο εντοπισμός τους. Η διαδικασία εξέλιξης του εκφοβισμού:-Ο δράστης επιλέγει πιθανό θύμα το οποίο δείχνει αδύναμο να υπερασπιστεί τον εαυτό του. -Ο εκφοβισμός συνήθως ξεκινάει με ήπια κακόβουλα πειράγματα και εάν συνεχιστεί μπορεί να ενταθεί και να λάβει διαφορετικές μορφές.-Στην περίπτωση που το θύμα αντιμετωπίζει τα γεγονότα παθητικά δεν αντιδρά, ο εκφοβισμός επαναλαμβάνεται.
3-Όταν ο δράστης έχει τη συμπαράσταση των συνομηλίκων του, ο εκφοβισμός μπορεί να ενταθεί και να μεγαλώσει σε διάρκεια.ΦύλοΈρευνες έχουν διαπιστώσει ότι τα αγόρια συμμετέχουν πολύ περισσότερο σε περιστατικά σχολικής βίας από τα κορίτσια από την άλλη μεριά τα κορίτσια συνήθως χρησιμοποιούν τακτικές οι οποίες έχουν βασικό στόχο να πλήξουν την κοινωνική εικόνα του θύματος.Διαφέρουν ως προς τα ατομικά τους χαρακτηριστικά τα παιδιά που ασκούν βία και τα παιδιά που θυματοποιούνται;Μερικά από τα χαρακτηριστικά των παιδιών που θυματοποιούνται είναι το αγχώδες και καταθλιπτικό συναίσθημα , η μοναχικότητα, η χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοαποδοχή καθώς και η έλλειψη διεκδικητικότητας που οδηγεί σε κοινωνική απόσυρση.Τα παιδιά δράστες διακρίνονται από επαναλαμβανόμενη άσκηση βίας απέναντι στους συνομήλικους τους. Συχνά είναι νευρικά και οξύθυμα και διακρίνονται από χαμηλή αυτοεκτίμηση και αίσθημα κατωτερότητας. Δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματα τους στο οικογενειακό τους περιβάλλον δεν γνώρισαν οριοθέτηση, και επιδιώκουν την επιβεβαίωση από τον ρόλο του αρχηγού του νταή κλπ.. έχουν δεχτεί τα ίδια εκφοβισμό και αντιδρούν επιθετικά.Συνέπειες για τα παιδιά που έχουν τον ρόλο του θύτη.- Αδυνατούν να διακρίνουν τα θετικά στοιχεία της προσωπικότητας τους.- Δυσκολεύονται να διαχειριστούν τα προβλήματα στις διαπροσωπικές τους σχέσεις και καταλήγουν σε συγκρούσεις και εκρήξεις θυμού.- Άγχος και καταθλιπτικά συναισθήματα.- Αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσουν παραβατικές συμπεριφορές και εξάρτηση από ουσίες και αλκοόλ. – Αύξηση της επιθετικότητας στην ενήλικη ζωή τους.Συνέπειες για τα παιδιά που έχουν το ρόλο του θύματος.
4-Έχουν σημάδια μώλωπες γρατζουνιές από την επιθετική συμπεριφορά ενός άλλου ατόμου. -Άγχος και καταθλιπτικά αισθήματα.-Σωματοποίηση άγχους πονοκέφαλοι, αυπνίες. -Προβλήματα πρόσληψης τροφής( ψυχογενή ανορεξία και βουλιμία)- Μειωμένη σχολική επίδοση. -Δυσκολία δημιουργίας φιλικών σχέσεων και ένταξης στο σχολικό και κοινωνικό περιβάλλον. Ο ρόλος των παρατηρητώνΣύμφωνα με έρευνες οι παρατηρητές αποτελούν το 85% των εμπλεκόμενων ατόμων που βρίσκονται μπροστά στα περισσότερα περιστατικά εκφοβισμού. Παρόλα αυτά περίπου μόνο το 11% από αυτούς παρεμβαίνουν για να σταματήσει ο εκφοβισμός.-Φοβούνται μήπως γίνουν και οι ίδιοι στόχος.-Δεν ξέρουν πως να αντιδράσουν.-Πιστεύουν θα υπάρξει κάποιος πιο αρμόδιος να βοηθήσει.-Φοβούνται μήπως ταυτιστούν με τον αδύναμο.-Δικαιολογούν την εκφοβιστική συμπεριφορά.Ουσιαστικά οι παρατηρητές δίνουν στους δράστες τη δύναμη με το να μην προσπαθούν να σταματήσουν τον εκφοβισμό.Όταν πρόκειται για εκφοβισμό δεν υπάρχει αθώος παρατηρητής.Η εκφοβιστική συμπεριφορά του δράστη ενισχύεται από τις αντιδράσεις των συνομηλίκων του που δείχνουν ενδιαφέρον και ενίοτε θαυμασμό για τη συμπεριφορά του.ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΛΑΘΟΣ-Μόνο τα αγόρια προβαίνουν σε εκφοβιστικές συμπεριφορές.ΣΩΣΤΟ-Τόσο τα αγόρια όσο και τα κορίτσια μπορεί να είναι δράστες. Τα αγόρια χρησιμοποιούν πιο άμεσες μορφές εκφοβισμού ενώ τα κορίτσια εκφοβίζουν με έμμεσο τρόπο συνήθως. Επίσης ενώ τα αγόρια-θύτες συνήθως έχουν στόχο τόσο αγόρια όσο και κορίτσια, τα κορίτσια τείνουν να εκφοβίζουν κυρίως άτομα του φύλου τους τα οποία τα αντιλαμβάνονται ως απειλή.ΛΑΘΟΣ-Τα θύματα είναι υπεύθυνα για το γεγονός ότι γίνονται θύματα.ΣΩΣΤΟ-Παρόλο που τα θύματα μπορεί να έχουν εξωτερικά χαρακτηριστικά που να τα διαφοροποιούν από τους συνομηλίκους τους, κανείς δεν έχει δικαίωμα να κάνει πλάκα και να προσβάλλει ένα άλλο άτομο. Οι αξίες της διαφορετικότητας και του σεβασμού αποτελούν ανώτερα ιδανικά που πρέπει να καλλιεργούνται στην οικογένεια και στη σχολική κοινότητα.ΛΑΘΟΣ-Ο εκφοβισμός θα σταματήσει με τον καιρό και την αδιαφορία. Άλλωστε το θύμα δεν δείχνει να ενοχλείται και άρα αντέχει τον εκφοβισμό. ΣΩΣΤΟ-Το αθροιστικό αποτέλεσμα του εκφοβισμού, είναι εξαιρετικά βλαπτικό για την ψυχική υγεία θυμάτων αλλά και θυτών. Η αποτελεσματικότητα των τρόπων αντιμετώπισης εξαρτάται από τη συλλογικότητα και τη συνεργασία οικογένειας- σχολείου αλλά και από τη δέσμευση του στη πολιτική κατά του εκφοβισμού.ΠΩΣ ΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΩ ΑΝ ΠΕΣΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΜΟΥ ΟΤΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΕΧΕΙ ΠΕΣΕΙ ΘΥΜΑ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ-Διερευνούμε το θέμα χωρίς να βιαστούμε να βρούμε λύσεις ή να αποδώσουμε ευθύνες.-Απενοχοποιούμε το παιδί μας για την όποια διαφορετικότητα του.-Αποφεύγουμε τα αρνητικά σχόλια και παράλογες απαιτήσεις τύπου «βρες τον και σπάστον στο ξύλο»-Δίνουμε στο παιδί μας το περιθώριο να αποφασίσει μαζί μας τη διαχείριση του προβλήματος.-Συνάντηση με δασκάλους και διευθυντή και γραπτή επικοινωνία με το σχολείο. Λεπτομερής αναφορά ημερομηνιών , τόπων και ονομάτων όχι ασάφειες. -Αν το περιστατικό αφορά το διαδίκτυο επικοινωνούμε με τη γραμμή βοήθειας ΜΕ Υποστηρίζω 8001180015-Αναζήτηση βοήθειας σε ειδικό πλαίσιο για την αξιολόγηση και την εκπαίδευση στις ψυχοκοινωνικές δεξιότητες.
6Έπεσε στην αντίληψη μου πως το παιδί μου εκφοβίζει άλλα παιδιά; Τι μπορώ να κάνω;-Διερευνούμε τους λόγους.-Μήπως μιμείται την επιθετική συμπεριφορά άλλων;-Μήπως παίζει πολλά βίαια παιχνίδια;-Μήπως του λείπουν κοινωνικές δεξιότητες όπως η ενσυναίσθηση και η συμπόνια;-Εξηγούμε στο παιδί μας ότι η συμπεριφορά αυτή δεν είναι αποδεκτή και δεν μπορεί να συνεχιστεί.-Αναζητάμε μαζί του εναλλακτικούς τρόπους αντίδρασης στις συγκρούσεις.-Επαινούμε την προσπάθεια του να βελτιώσει τη συμπεριφορά του.-Αναζητάμε τη βοήθεια ειδικού καθώς η επιθετική συμπεριφορά είναι ένδειξη άλλων ψυχοκοινωνικών δυσλειτουργιών που μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά σε θεραπευτικό πλαίσιο.-Η τηλεφωνική γραμμή στήριξης Μ.Ε. Υποστηρίζω 8001180015 λειτουργεί καθημερινά για τον εκφοβισμό και την ορθή χρήση της τεχνολογίας από ανηλίκους.Ας κλείσουμε με μια μικρή ιστορία που χρησιμοποίησαν ο Αρθούρος Σοπενχάουερ, ο Σίγκμουντ Φρόυντ και άλλοι συγγραφείς και επιστήμονες για να περιγράψουν τις ανθρώπινες σχέσεις:Το δίλημμα του σκαντζόχοιρου….Κατά τη διάρκεια της Εποχής των Παγετώνων πολλά ζώα πέθαναν λόγω του ψύχους. Βλέποντας αυτό το φαινόμενο οι σκαντζόχοιροι αποφάσισαν να συγκεντρωθούν όλοι μαζί κι έτσι μαζεύτηκαν κοντά να προστατευθούν. Όμως πλήγωναν ο ένας τον άλλον με τα αγκάθια τους, κι έτσι αποφάσισαν να μείνουν μακριά ο ένας από τον άλλον. Κι άρχισαν πάλι να πεθαίνουν από το κρύο. Έπρεπε λοιπόν να πάρουν μια απόφαση: ή θα εξαφανίζονταν από τη γη ή θα αποδέχονταν ο ένας τα αγκάθια του άλλου. Πολύ σοφά, επέλεξαν να ξαναέρθουν κοντά. Έμαθαν να ζουν με τις μικρές πληγές που προκαλούσε η στενή τους επαφή, γιατί το σημαντικό ήταν η ζεστασιά που λάμβαναν ο ένας από τον άλλο. Και στο τέλος επέζησαν
